Rosyjska polityka zagraniczna opiera się dziś na dziwnym paradoksie. Z jednej strony Rosjanie powrócili do języka, ikonografii i historiografii imperializmu. Z każdym rokiem coraz huczniej świętuje się rocznicę zakończenia Drugiej Wojny Światowej – największego triumfu Związku Radzieckiego. Powróciły radzieckie piosenki i symbole, grozi się użyciem broni nuklearnej, rosyjscy przywódcy określają się mianem “graczy globalnych”. Jednak z drugiej strony rosyjski system polityczny jest zupełnie nietrakcyjne dla obszaru, na ktrym Rosjanom zawsze najbardziej zależało – Europy. We wschodniej części kontynentu żyją rosyjskojęzyczne mniejszości całkowicie zależne od poliycznego i finansowego poparcia Moskwy. W Europie (zwłaszcza we Włoszech i Niemczech) działa też prężne lobby biznesowe gotowe popierać rosyjskich przywódców w każdych okolicznościach. Ale rosyjski system władzy oparty na kapitalizmie kolesiów, demokratycznych rytuałach bez samej demokracji, kontroli mediów i wszechobecnej korupcji nie jest dla nikogo atrakcyjny, a Rosjanie mają poważne problemy z budowaniem wokół niego imperium.

Dymitrij Miedwiediew we środę długo negocjował ze swoim wenezuelskim partnerem Hugo Chavezem w Caracas. Spotkanie przyciągnęło grube ryby rosyjskiego biznesu. Razem z dziennikarzami na późną konferencję prasową obu przywódców czekali szef Rosnieftu Siergiej Bogdanczikow, Wagit Alekperow z Łukoila, szef Surgutneftegazu Władimir Bogdanow i wiceszef Gazpromu Aleksander Miedwiediew. (...) Chwilę później pojawił się wicepremier Igor Sieczin, który odpowiada za politykę energetyczną Rosji. To już trzecia wizyta Sieczina w Wenezueli od września.

Starym komunistom jak pan Usik nazwisko Salina będzie się zawsze kojarzyło ze stabilnością, której kraj nie widział ostatnio zbyt dużo. (...) Argumentują oni, że w tamtych czasach Rosja potrzebowała rządów silnej ręki. Tłumaczą też, że spuścizna Stalina ma też jaśniejsze karty, zwłaszcza te dotyczące II Wojny Światowej.

“Rosja przedstawia się jako zupełnie odmieniony, demokratyczny kraj oparty na demokratycznych wartościach, a jednocześnie nie odrzuca reżimu, który ją poprzedzał. Wręcz przeciwnie – broni go.”

Można by pomyśleć, że Rosja chce ukryć swoją ogromną zależność od eksportu i to jak je przekłada na rezerwy walutowe. Wygląda to tak, jakby nagle ujawniono jakąś wstydliwą tajemnicę, a Moskwa próbowałaby schować głowę w piasek. Nie trzeba, matko Rosjo, nie trzeba. Zamiast tego Rosjanie powinni postawić na transparencję, przypomnieć światu, że tylko dzięki nim wzrosła w minionej dekadzie produkcja poza państwami OPEC. Rosja musi przekonać świat, że jest równie ważnym dostawcą ropy jak Arabia Saudyjska i wyłącznie historyczne urazy sprawiają, że społeczność międzynarodowa nie zauważyła tego prostego faktu. Przede wszystkim jednak Rosja powinna mówić szczerze o rosnących kosztach wydobycia i tłumaczyć światu, że na tanią ropę świat ma szanse tylko w czasie przelotnych spadków cen. Krótko mówiąc Rosja musi przekazać światu prosty komunikat: Tak, można nas zranić. Ale was też.

Zdaniem Panjuszkina “paradygmat Breżniewa” to zgodnie z przewidywaniami Marksa najpierw tragedia, a potem farsa. Podobnie jak wtedy Rosjanie nie lubią korupcji, ale uczą się ją sprawnie wykorzystywać, nie aprobują uprzywilejowanej pozycji elity, ale sami nie wahają się uzyskiwać przywilejów. Jednen z wielu przykładów tego zjawiska stanowi Internet, który zdaniem Panjuszkina pełni rolę “współczesnego odpowiednika samizdatu” Tak jak w wypadku samizdatu czasów Breżniewa, w Internecie “trudno oddzielić ziarno od plewy”. Tak jak kiedyś nacjonalistycznych “Wieche” czytano znacznie częściej niż walczącą o prawa człowieka gazetę “Kronika Wydarzeń”, tak dziś rosyjski odpowiednik naszej klasy jest odwiedzany znacznie częściej niż którykolwiek z portali informacyjnych, o których użytkownicy sieci zdają się zapominać. Poza tymi podobieństwami są jeszcze analogie poważniejsze. “Po raz pierwszy od ery Breżniewa władze są odbierane jako zjawisko nadnaturalne. Nikomu nie przychodzi nawet do głowy kłócić się z ich decyzjami. Zamiast tego społeczeństwo uczy się żyć z władzami, oszukiwać je i wygrywać prywatne interesy”.

Prezydent Bush przez lata przymykał oko na działania Putina, który prześladował politycznych oponentów, niszczył wolną prasę i zastraszał sąsiadów. (Nowe doniesienia, że Gruzja nie powinna była wysyłać żołnierzy do separatystycznych regionów zaburzają obraz sytuacji, choć nie są zaskakujące i nie usprawiedliwiają brutalnej inwazji Moskwy). Bush zajęty patrzeniem w oczy Putina zignorował długą listę nadużyć Rosji. Miedwiediew i Putin są dziś zdecydowani zwrócić na siebie uwagę zajętego Obamy. Naszym zdaniem mają dużo większe szanse na zauważenie, jeśli przestaną atakować własnych obywateli, a przy okazji wszystkich wokół.

Reakcja Kremla na prośbę o zwolnienie Bachminiy dowodzi, że Kreml nie ma już nic do powiedzenia. Jeśli się nad tym zastanowić, co może powiedzieć młody, odnoszący sukcesy prezydent Miedwiediew? Że jest w jego mocy uwolnić ciężarną kobietę? Pomyślcie tylko o tym jakie były konsekwencje takiej decyzji. Ludzie zaczęliby wierzyć, że jest zdolny podejmować suwerenne decyzje. Co za straszna pułapka zastawiona przez wstrętnych liberałów! Jeśli ją wypuści, ktoś może uznać, że naprawdę jest prezydentem. Następnym krokiem będzie pewnie kolejny cios, najlepiej wyjątkowo mocny. Może okaże się, że ktoś uważa, że Bachmina z premedytacją pomagała wrogom państwa i chciała zorganizować zamach stanu. A wrogowie państwa to konkretni ludzie, członkowie ich rodzin, a zwłaszcza ludzie związani z głównym wrogiem państwa – Chodorkowskim. Wszyscy oni muszą zapłacić za swoje winy. Ktoś zaznaczy na pewno, że jeśli raz pracowało się dla wroga państwa, powinien teraz aktywnie wesprzeć prawowite władze. Jeśli nie chce się tego zrobić, musi zapomnieć o łasce. Bo takie zachowanie czyni z człowieka zdrajcę ojczyzny.