Prawie wszystkie kraje byłego związku radzieckiego współpracują z zachodnimi rządami i między sobą, by możliwie najbardziej uniezależnić się od Moskwy. Kirgistan pozwala Stanom Zjednoczonym korzystać z baz lotniczych w drodze do Afganistanu mimo rosyjskich łapówek, Uzbekistan odmawia przyłączenia do organizowanych przez Rosjan sił szybkiego reagowania, Turmenistan zaprasza firmy europejskie i amerykańskie, by pomogły w ukróceniu władzy Gazpromu nas eksportem surowców energetycznych, prezydent Armenii wręcza nagrodę prezydentowi Grzji (w Moskwie uważanemu wciąż za ludobójcę) – wszystko to na przestrzeni kilku miesięcy, wydaje się jasne, że geopolityczna fala płynie we właściwym kierunku. Powyższy trend nie oznacza bynajmniej, że amerykańskie poparcie dla sąsiadów Rosji nie jest potrzebne. Sugeruje to raczej, że poparcie to ma poważne szanse na powodzenie. To, co Dean Acheson nazwał “dodaną energią i siłą Ameryki” może często być czynnikiem decydującym. Te państwa potrzebują treningu wojskowego i sprzętu, by mogły oprzeć się próbom zastraszania. Potrzebują dostępu do rynku, który uwolni ich od ekonomicznej zależności. Chcą uwagi dyplomacji, która powstrzyma próby interwencji w ich wewnętrzną politykę.

I tak, zaczynamy wymierać. Musimy mieć odwagę przyznać ten fakt – Rosjanie to naród wymierający. Możliwe, że dla części grup etnicznych, które należą do naszego społeczeństwa twierdzenie to nie jest prawdziwe, ale Rosjanki rodzą zbyt mało dzieci, a Rosjanie umierają przedwcześnie. Też myślę o “czynniku 15 lat”, którym mierzy nas dziś Biden. Nie ważne, jaki posługuje się źródłami. Nawet według otwartych, ogólnodostępnych źródeł ONZ, w 2025 w Rosji będzie mieszkało zaledwie 116 milionów ludzi, a w 2050 nie więcej niż 100 milionów. Zgodnie z oficjalnymi statystykami, Rosja ma dziś 142 milionów obywateli. Z kolei w Stanach Zjednoczonych żyje obecnie 300 milionów ludzi, a w 2050 będzie ich 400 milionów. Oznacza to, że 26 milionów obywateli w ciągu 15 lat. Jakbyśmy przez wszystkie te lata walczyli w ciężkiej, nieprzerwanej wojnie, w której jesteśmy w dodatku skazani na porażkę. A jeśli tego nie rozumiemy, jeśli spróbujemy o tym zapomnieć i żyć tylko dniem dzisiejszym, to jesteśmy winni prezydentowi Joe Bidenowi osobiste podziękowania. Bo uczciwie stwierdził, czego Ameryka chce od Rosji. Nie możemy ukrywać się za pięknymi frazesami o Rosji jako “wielkiej potędze”, która ma “strategiczne partnerstwo” z Ameryką. I nie ważne co się stanie dalej.

“ Ci ludzie nie są średnio inteligentnymi ideologami, przywiązanymi kurczowo do czegoś, w co nikt nie wierzy. W sumie są bardzo pragmatyczni”.

“Nigdy nie jest mądrze zawstydzać kraj czy osobę, które nagle bardzo dużo tracą. Mój tata zwykł mówić: nigdy nie stawiaj pod ścianą człowieka, którego jedyna droga wiedzie przez ciebie. To po prostu niemądre."

“Bardzo trudno poradzić sobie ze stratą imperium. Istnienie imperium nie było uzasadnione, ale mimo wszystko masz jakąś pozycję, która potem nagle znika. Rosja to kraj, który znalazł się w zupełnie innym miejscu niż to, w którym znajdował się przez ostatnie 40 lat albo nawet dłużej.”

Szwedzka prezydencja razem z Komisją Europejską planuje zorganizowanie na jesieni pierwszego Forum Społecznego Partnerstwa Wschodniego. Mamy nadzieję, że początek współpracy parlamentarnej, podobnie jak wymiany między władzami regionalnymi z 33 krajów unijnych i partnerskich. Pod koniec roku na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych UE i ich odpowiedników z sześciu państw partnerskich ocenią postęp i stworzą wytyczne do dalszej pracy Celem Partnerstwa Wschodniego jest integracja z Unią Europejską, zbliżenie do unijnych wartości, legislacji, sposobu pracy i pomoc Brukseli w tej integracji. W Rosji istnieje poczucie, że projekt Partnerstwa jest skierowany przeciwko niej. Oczywiście nie jest to prawda. Wręcz odwrotnie – Rosja, podobnie jak Turcja będzie mile widziana jako członek wspólnych działań w ramach Partnerstwa. Partnerstwo Wschodnie nie jest odpowiedzią na wszystkie problemy sześciu partnerów. Mimo wszystko nie oznacza to jasnego zobowiązania ze strony Unii do udzielenia wsparcia politycznego i ekonomicznego, które przyniosłoby w regionie stabilizację i dobrobyt.

Późną nocą siedziałyśmy razem w jej kuchni oglądając zdjęcia fotografa Michaiła Gałustowa, z którym współpracowałam. Przed przyjazdem do Nataszy spędziłam dwa dni w rezydencji Kadyrowa; był wtedy premierem Czeczenii i oczywistym spadkobiercą zmarłego ojca – przywódcy starannie wybranego przez Kreml. Na zdjęciach widniał Kadyrow oprowadzający nas po prywatnym zoo pełnym klatek z małymi lwami i niedźwiedziami i kurczaków biegających po ogrodzie. Na pierwszej serii zdjęć Kadyrow wypuszczał z klatek swoje ogromne psy i szczuł je na siebie tak, by zaczęły ze sobą walczyć. “Wiem do czego jeszcze używa tych psów” stwierdziła ponuro Natasza. Historia, którą nam opowiedziała zapiera dech w piersiach. Mówiła o nastoletnim chłopcu, bracie bojownika, który relacjonował Nataszy jak policja groziła, że zamknie go w klatce z psami, jeśli nie zdradzi, gdzie ukrywa się jego brat. Natasza całą noc opowiadała nam o tym, jakie metody stosuje Kadyrow, by zmusić rodziny do mówienia. Jej twarz posmutniała, a piękne oczy wyglądały na zmęczone.

Na nikogo nie można zrzucić osobiście całej winy za morderstwo, jeśli winny jest cały system wielkiej korupcji. Przez lata bogacący się urzędnicy państwowi żerowali na instytucjach publicznych niszcząc jednocześnie demokratyczne prawa. W efekcie kraj znajduje się na 147 miejscu w rankingu stopnia skorumpowania. Rząd Czeczenii jest chyba jednym z najgorszych przykładów, a decyzja Putina by oddać całą kontrolę nad regionem 32-letniemu Kadyrowowi jest analogiczna do powierzenia władzy w stanie Nowy York mafijnej rodzinie Gambino. Kiedy ogromna ilość urzędników siedzi w przestępstwie po uszy, system z definicji nie działa. Do morderstwa Estemirowej prowadzi ściśle określony ciąg zdarzeń – atak na historię, retoryka agresji wobec sąsiadów, wymuszenia i bałagan w handlu energią, procesy pokazowe czy trzymanie mediów w żelaznym uścisku. Dziennikarze nie mogą czuć się bezpieczni, gdy rząd atakuje organizacje takie jak Memoriał, kiedy odmawia przeprowadzenia śledztwa w sprawie strzelaniny sprzed pięciu lat, gdy nie udaje nawet transparencji. David Satter napisał niedawno w Forbes, że może nawet dojść do “prób wykorzystania morderstw dziennikarzy do celów rządowej propagandy, na przykład dowodząc, że zginęli z ręki wrogów reżimu.” Rzeczywistość dobrze znana w Rosji. Obrońca praw człowieka Lew Ponomariew, który też padł ofiarą przemocy (pobito go tuż przed pierwszym spotkaniem Miedwiediewa z Obamą), powiedział Financial Times “Kiedy w krótkim odstępie czasu mordują trzy osoby, które pracowały nad tym samym tematem, nie może być żadnych wątpliwości. (...) Politkowska, Markielow, a teraz Estemirowa; wszyscy troje badali nadużycia władzy i zabójstwa niewinnych mieszkańców Czeczenii. Teraz wszyscy troje nie żyją. To całkowicie jasne.”(...)

Na wypadek gdyby ktoś zapomniał, przypominam, że Rosjanie też wylewali krew na różnych etapach historii w obronie uniwersalnych praw. Nikt nie ma prawa twierdzić, że Rosjanie z założenia nie są stworzeni do wolności czy demokracji. Prędzej czy później Rosjanie z pewnością zbudują prawdziwą demokrację dla siebie i swoich dzieci, i to bez względu na to, czy tak zwani “realiści” za granicą im w tym pomogą, czy nie. Pragmatyzm, zainteresowanie własnym interesem i czyste sumienie wbrew pozorom wcale się nie wykluczają.

FABRIZIO DRAGOSEI: Czy Pana zdaniem obie te sprawy – amerykańska [Bernarda Madoff i innych] i sprawa Chodorkowskiego są do siebie podobne? Na Zachodzie obie te kwestie są odbierane zupełnie inaczej. W oczach Zachodu Chodorkowski jest człowiekiem, który ucierpiał na rozczłonkowaniu Jukosu i został skazany nie tylko na podstawie prawa, lecz także z innych przyczyn. DIMITRIJ MIEDWIEDIEW: Niewykluczone, że mój odbiór tych zjawisk jest inny niż pozostałych obserwatorów. Patrzę na sprawę z punktu widzenia prawa, czyli w jedyny sposób w jaki może patrzeć na nią prezydent. Chodorkowski, podobnie jak niektórzy inni rosyjscy biznesmeni został skazany przez rosyjski sąd. To nie było wydarzenie polityczne – decyzja organów sądowniczych musi zostać uszanowana. Wszystkie procedury związane z Chodorkowskim i innymi sądzonymi przedsiębiorcami muszą być prowadzone w pełnej zgodzie z rosyjskim prawem i zasadami. To moje zdecydowane stanowisko. Jak już wspomniałem w związku z kwestią amerykańskich biznesmenów, przedsiębiorcy na całym świecie miewają problemy z prawem i swoimi rządami, problemy, które wiążą się z odpowiedzialnością karną. A zatem rozpatrywanie jednej konkretnej sprawy wyjętej z kontekstu wydaje mi się niewłaściwe. To wszystko, co chcą powiedzieć.

Nie powinno być żadnych wątpliwości co do tego, gdzie podejmuje się dziś w Rosji prawdziwe decyzje. “Tandem” to oczywiście fikcja. Obama musi działać przy założeniu, że we wszystkich istotnych sprawach, takich jak redukcja arsenału nuklearnego, Afganistan czy Iran, zasadnicze decyzje w rosyjskiej polityce podejmuje Putin. Nie znaczy to, że spotkanie z Miedwiediewem będzie kompletną stratą czasu, trzeba jednak pamiętać, że każdą opinię Miedwiediewa musi pobłogosławić jego mentor. (...) Skoro najważniejszą i najpotężniejszą osobą w Rosji jest Putin, mam nadzieję, że Obama nie zrezygnuje z możliwości rozmowy z nim w warunkach umożliwiających prawdziwą dyskusję. Powinien odwiedzić daczę Putina, wybrać się z nim na spacer po lesie i powiedzieć to, co trzeba jasno i wyraźnie..

Obowiązki premierów są z pewnością bardzo skomplikowane, ale niewielu ludzi poza Putinem ma czas na niespodziewane wizyty w odległych miejscach i dokonywać cudów w postaci wskrzeszanie upadłych fabryk. Wszystko zaczęło się w małym miasteczku Pikaliewo w okręgu leningradzkim, gdzie ekipy telewizyjne dojechały akurat w odpowiednim momencie, by sfilmować Putina wysiadającego z helikoptera i przeprowadzającego szybką inspekcję pustych fabryk, których właściciele zostali zmuszeni do wznowienia produkcji. Nie pozwolił im nawet zatrzymać w prezencie piór, którymi podpisali deklarację. Potem byliśmy świadkami wizyty w Barnaul, gdzie premier sprawdził budowę centrum medycznego, ale już sama jego obecność w kraju ałtajskim wystarczyła, no rozwiązać konflikt o pracę w fabryce traktorów w Riubtsowsku, która nagle znalazła nowych klientów. Po odwiedzinach prywatnej galerii Ilji Głazunowa, gdzie artysta z wielką uwagą słuchał rad przywódcy. Komentatorzy przestrasz się, że Putin traci kontakt z rzeczywistością. W zeszłym tygodniu pojawił się w moskiewskim sklepie spożywczym, gdzie nie spodobały mu się ceny mięsa i wysłuchał zapewnień obsługi o tym, że natychmiast zostaną obniżone. Jurij Kobaladze, szef sieci do której należy sprawdzony przez Putina sklep (a przy okazji były generał służby wywiadu zagranicznego), miał wystarczając dużo odwagi, by stwierdzić, że słów premiera nie można traktować do końca poważnie, ale mimo to lipcowa wyprzedaż została karne ogłoszona. Przypomina to komiczne “ręczne sterowanie” w stylu “wielkich i drogich” przywódców Korei Północnej. Efekt wizerunkowy takich zrywów zainteresowania lokalnymi problemami jest dość krótkotrwały, ale tworzy się w ten sposób rosnące zapotrzebowanie na szybkie rozwiązanie tak skomplikowanych problemów, takich jak stagnacja w “mono-miastach” zbudowanych wokół konkretnych fabryk. Banalna sugestia, że odpowiedzią na obecny kryzys gospodarczy jest głęboka reforma, która uwolniłaby przedsiębiorców od urzędników wyciągających z nich pieniądze w postaci lichwiarskich podatków, nie znalazła się w przedstawionym niedawno planie antykryzysowym. “Ideologia” tego planu sprowadza się do nadziei na ponowne podniesienie cen ropy, które ponownie napędzą rosyjską gospodarkę, tak jak działo się to za prezydentury Putina. (...) Gazprom to zarówno narzędzie jak i ofiara tej polityki “to w końcu przejdzie”, która już dziś przeobraziła kryzys w stagflację. Zarządzanie na poziomie mikro, które stosuje teraz Putin wobec firmy nie jest nigdzie ogłaszane, ale jego rękę widać gołym okiem w polityce dochodzenia do granic, której przykładami są konflikty z Ukrainą i Białorusią. Kompromisy w tych sporach zawsze pozostają tylko środkiem odmówienia obu krajom niezależności w kwestiach gazowych. Putin poważnie nie widzi, jak to twarde zachowanie psuje reputację Gazpromu w Europie, podobnie zresztą jak nie jak nie widzi, że zmniejsza się efektywność korporacyjnego potwora.